Epistemologia

(Nb. należy odróżnić internalizm/eksternalizm epistemologiczny od omawianego później internalizmu/eksternalizmu dotyczącego treści mentalnych. Są to odrębne stanowiska.)

Zastanówmy się nad warunkiem (c) dotyczącym uzasadnienia.

(u) Przekonanie α-y, że p jest uzasadnione wtw, gdy istnieje racja R (powód racjonalny), tórej konsekwencją (dedukcyjną lub indukcyjną) jest przekonanie, że p. formułowanie to jest neutralne względem tego, czy istniejąca racja R jest dostępna epistemicznie podmiotowi α, czy też nie. Stąd też można wyróżnić dwa rodzaje zasadnienia.
(uw) Przekonanie α-y, że p jest uzasadnione wewnętrznie wtw, gdy istnieje racja R
(powód racjonalny), której konsekwencją (dedukcyjną lub indukcyjną) jest przekonanie, e p, oraz racja R jest dostępna epistemicznie podmiotowi α.
(uw) Przekonanie α-y, że p jest uzasadnione zewnętrznie wtw, gdy istnieje racja R
(powód racjonalny), której konsekwencją (dedukcyjną lub indukcyjną) jest przekonanie, e p, oraz racja R jest niedostępna epistemicznie podmiotowi α.
Na nasze potrzeby możemy przyjąć, że racja R jest dostępna epistemicznie α-ie albo ówczas, gdy jest treścią jakiegoś przekonania α-y, albo gdy wynika z przekonań przez -ę żywionych. Racje dostępne epistemicznie podmiotowi określa się też mianem „racji ewnętrznych”, natomiast racje niedostępne epistemicznie określa się mianem „racji zewnętrznych.”
Następujący przykład może to rozróżnienie zilustrować. Załóżmy, że Fred pojawia się na przyjęciu i chce się napić ginu z tonikiem. Podchodzi do bufetu, gdzie toją butelki z ginem i tonikiem i zabiera się do przygotowywania drinka. Fred spóźnił
się na przyjęcie i nie wie, że wcześniej odbył się pokaz magika, który posłużył się ekwizytami w postaci butelek od ginu napełniając je benzyną. Butelka, po którą sięga, jest wypełniona właśnie benzyną nie ginem. Fred ma powód wewnętrzny (chce się napić ginu z tonikiem i jest przekonany, że w butelkach znajduje się gin) żeby się sięgnąć po butelkę i napić się – jak się okazuje – benzyny z tonikiem. Fred ma powód zewnętrzny (Fred – jak żaden z nas – nie chce pić benzyny) żeby tego nie czynić.

Jedną z odpowiedzi na przypadki Gettiera jest reliabilizm, który warunek trzeci reformułuje w sposób następujący:
(c′) przekonanie α-y, że p jest wynikiem wiarygodnego (rzetelnego, reliable) procesu poznawczego Poznanie zmysłowe, introspekcja, pamięć, intuicja racjonalna, wnioskowanie są to procesy poznawcze, które – w normalnych warunkach – prowadzą do prawdziwych przekonań. Prawdziwość przekonań nabytych za pomocą tych procesów nie jest więc przypadkowa. W omawianym przypadku Gettiera mamy do czynienia z Kowalskim, który wiarygodnie rozpoznaje obory wszędzie poza powiatem Fasado-obornickim. Jeżeli więc nabywa przekonanie, że przejeżdża koło obory – znajdując się poza powiatem Fasadoobornickiem – to możemy powiedzieć, że Kowalski wie, że przejeżdża koło obory (o ile tak rzeczywiście jest). W powiecie Fasado-obornickim okazuje się jednak, że Kowalski nie jest w stanie wiarygodnie rozpoznać, co jest oborą, a co nią nie jest. Dlatego nawet jeżeli Kowalski trafi na jedną jedyną prawdziwą oborę w powiecie Fasado-obornickim,tak że jego przekonanie, że przejeżdża koło obory będzie prawdziwe – to i tak powinniśmy mu odmówić wiedzy, gdyż jego przekonanie jest wynikiem niewiarygodnego – w powiecie fasado-obornickim – procesu poznawczego.

Zwykle filozofowie zgadzają się co do tego, że jeżeli α wie, że p to prawdą jest, że p. Nie wszyscy jednak uważają, że warunek prawdziwości p musi być wpisany w analizę wiedzy. Przykładem mogą tu być infallibiliści, którzy wprowadzają tak mocny warunek uzasadniania, że wynika z niego, iż p jest prawdziwe.
A.Wersja Kartezjańska
α wie, że p, wtw:
α jest przekonany, że p
α może być absolutnie pewny, że p
gdzie ‘α może być absolutnie pewny, że p’ jest konstruowane tak silnie, że wynika z
niego, że p jest prawdziwe.
B. Koncepcja Jadackiego (2002)
α wie, że p, wtw:
α jest całkowicie pewny, że p (tj. α jest przekonany w stopniu najwyższym, że p)
α poznał to, że p w sposób niezawodny1
Sposób nabywania przekonań jest niezawodny gdy wszytkie akty tego sposobu nabywania przekonań są wiarygodne. Jeżeli akt pewnego sposobu nabywania przekonania, że p jest wiarygodny, to przekonanie, że p jest prawdziwe. W ten sposób z tego, że α wie, że p wynika, że p jest prawdziwe, mimo że warunek prawdziwości nie jest wbudowany w definicję prawdziwości.
C.Fallibilizm
Fallibiliści zarzucają infallibilistom, że pojęcie wiedzy przez nich proponowane jest zbyt wąskie. Właściwie nic, co mianem „wiedzy” określamy nie kwalifikowałoby się jako wiedza. Wiem, że przede mną jest komputer. Czy mogę być tego absolutnie pewna? Nie – mogę przecież śnić, halucynować itd. Wiem, że przede mną jest komputer. Jadacki każe się zastanowić, jakim sposobem to poznałam. Spojrzałam - za pomocą percepcji wzrokowej zatem. Czy sposób nabywania przekonań za pomocą percepcji wzrokowej jest niezawodny, tj. czy wszystkie akty percepcji wzrokowej prowadzą do prawdziwych przekonań? Jest jasne, że nie. Zatem nie wiem, że przede mną jest komputer. Trudno sobie w istocie wyobrazić, co można byłoby zakwalifikować jako wiedzę. Dlatego fallibiliści rozczłonowują warunek drugi analiz infallibilistycznych na dwa warunki – jeden absolutny (o prawdziwości), oraz drugi dotyczący uzasadnienia, które jednak nie gwarantuje prawdziwości. (Jak zobaczymy, w tym właśnie rozziewie między tymi dwoma warunkami fallibilistycznymi można dopatrywać się głębokich przyczyn pojawienia się tzw. problemu Gettiera.)

Czy można coś wiedzieć nie będąc o tym przekonanym? Wydawałoby się, że nie, aczkolwiek ojawiały się w literaturze sugestie, że można – wątpliwej jednej wartości:
(a) α wie, że spalił mu się dom (widzi płomienie pożerające budynek), ale mówi „Nie ierzę, że dom mi się spalił” – Trudno potraktować serio tę sugestię, gdyż ewidentnie naczenia wypowiedzi α-y w tej sytuacji nie można oddać za pomocą zdania „α nie jest rzekonany, że dom mu się spalił”. Właśnie jest o tym przekonany, tylko nie może się z ym pogodzić.
(b) Zaproponowano jednak inne kontrprzykłady (Colin Radford): Albert jest przekonany, że ie zna historii Anglii. Zapytany „Kiedy zmarła królowa Elżbieta I” – twierdzi, że nie wie. Ale gdy kazać mu »strzelać«, to wybiera prawdziwą odpowiedź: 1603. Podobnie dpowiada na inne pytania na temat historii Anglii. Słowem, wydajemy się zmuszeni powiedzieć, że Albert jednak wie, kiedy zmarła królowa Elżbieta I etc. mimo że nie umie rzywołać odpowiednich przekonań (Albert jest przekonany, że zgaduje).

►Nie jest prawdą, że Albert wie, że królowa Elżbieta I zmarła w 1603 roku. Przypisując lbertowi wiedzę – przypisujemy mu wiedzę-jak, a nie wiedzę-że.

Klasyczna definicja wiedzy
α wie, że p wtw, gdy:
(a) α jest przekonany, że p
(b) prawdą jest to, że p
(c) przekonanie α-y, że p jest uzasadnione
Każdy z tych warunków podważano, zacznijmy jednak od przedstawienia intuicyjnych racji zdających się przemawiać za koniecznością włączenia tych warunków do analizy pojęcia wiedzy.

• Warunek (a) wydaje się konieczny, gdyż wiedza musi być jakoś »zaczepiona« w umyśle podmiotu.

• Warunek (b) wydaje się być podyktowany tym, że nie powiedzielibyśmy o Kubusiu, który jest przekonany, że wieloryby to ogromne ryby, że:
  Kubuś wie, że wieloryby to ogromne ryby.
  Co więcej nie przypisalibyśmy mu wiedzy właśnie dlatego, że jego przekonanie jest fałszywe. Znaczy to więc, że przypisywać komuś wiedzę można tylko wówczas jeżeli to, co ten ktoś wie jest prawdą. (Oczywiście zawsze jest możliwość, że w danym wypadku mylimy się mówiąc, że α wie, że p, gdyż możemy się mylić co do tego, że jest prawdą to, że p. Wystarczy jednak, że jest związek następujący: jeżeli β przypisuje α-ie wiedzę, że p, to β musi być przekonany, że jest prawdą, że p.)

• Warunek (c) jest konieczny żeby wykluczyć przypadkowe przekonania prawdziwe.Warunek (a) jest warunkiem „subiektywnym” wiedzy, warunek (b) jest warunkiem „obiektywnym” wiedzy. Warunek (c) jest warunkiem, który ma stanowić swoiste połączenie tych dwóch biegunów (a) i (b). Rozważmy następujący przykład. Jan jest hipochondrykiem – ubzdurał sobie, że ma raka (tak samo, jak to czynił wielokrotnie w wypadku każdej choroby, o której właśnie przeczytał w gazecie). W przeciwieństwie jednak do jego setek przeszłych hipochodrycznych przekonań, to – traf chciał – okazuje się prawdziwe. Zanim jednak Jan nie pójdzie do lekarza, gdzie zostanie zbadany, nie powiemy, że Jan wie, iż ma raka, mimo że Jan jest co do tego przekonany oraz że jego przekonanie jest prawdziwe. Nie przypiszemy mu wiedzy, gdyż jego prawdziwe przekonanie nie jest dobrze uzasadnione.